İslamda Hüküm Nedir?

İslam dinini yaşamak birtakım kuralları ile mümkündür. Söz konusu kurallar bütünü İslami terimler ile adlandırılmıştır. Daha çok fıkıh alanında gördüğümüz bu terimler iman ve ibadetlerin uygulanmasındaki sevap ve günah derecesini anlatır.

İslam dinine mensup kişiler yerine getirdikleri fiillerin dini anlamdaki değerini bilirler. Böylelikle dini yaşantı bir disiplin içerisinde devam ettirilir. Farz, vacip, haram, mekruh vs diye isimlendirilen bu terimler İslam dininin temel disiplin kurallarıdır.

İslamda Mükellefiyet Nedir?

İslamda mükellefiyet, dinimizde kişinin İslami emir ve yasaklara muhatap olma durumunu ifade eder. Mükellefiyet kavramını içine alan her türlü dini kurala karşı yükünlü olan, akıl sahibi ve bulüğ çağına gelmiş her kişiye de mükellef adı verilir.

İslamda Hüküm Nedir?

İslamda hüküm; insanların dünya ve ahiret hayatlarını düzenlemesini sağlayan İslam dininin getirdiği kurallar bütününe hüküm veya şeriatı hüküm veya ilahi hüküm denir. İlahi hükümler İslam dininin fıkıh ilminde karşımıza çıkmaktadır. Bunların başlıcaları farz, vacip, sünnet, müstehap, mübah, mendup, haram ve mekruh terimleridir.

Farz Nedir?

Farz, sözlük anlamı kesinleştirmek olup İslam dininde  yapılması zorunlu olan fiil ve davranışlardır. Farzlar uygulandığında çok sevap kazandırır terk edildiğinde çok günaha sebep olur. Farz fiiller dinimizin demirbaş fiilleridir. İslamiyetteki ibadetler farzlar üzerine inşa edilmiştir.

Başlıca farz olan fiil ve ibadetler şunlardır

  1. Günlük beş vakit namaz kılmak
  2. Ramazan orucunu tutmak
  3. Zekat vermek
  4. Hacca gitmek
  5. İlim öğrenmek
  6. İnsanları iyiliğe sevk edip kötülüklerden uzak tutmayı vazife edinmek
  7. Yetim hakkını gözetmek
  8. Tesettürün gerekliliklerini yerine getirmek
  9. Anne ve babaya saygıda kusur etmemek
  10. İnsanı aklını kullanamaz hale getiren alkollü içecekleri içmemek
  11. Zina etmemek

Farz fiiller farzı ayn ve farzı kifaye olmak üzere iki türlüdür.

Farzı ayn; her bireyin yapmakla ve yapmamakla mükellef olduğu işlerdir. Farzı ayn ibadetleri bir başkasının yapması kişiyi sorumluluktan kurtarmaz. Namaz kılmak, oruç tutmak, zekat vermek ve hacca gitmek farzı ayn ibadetlerdir.

Farzı kifaye; toplumda bir kesimin yerine getirmesiyle diğerlerinin üzerinden söz konusu ibadetin sorumluluğunun kalktığı farz ibadetlerdir. Cenaze namazı, bayram namazı farzı kifaye ibadetlerdir.

Vacip Nedir?

Vacip, sözlükte olması gerekli olan şey anlamına gelip İslam dininde yapıldığında sevap kazandıran yapılmadığında günah olmayan farza yakın işlere verilen ilahi hükmün adıdır. Başlıca vacip olan fiil ve ibadetler şunlardır:

  1. Namazlarda fatiha okumak
  2. Ramazan ayında fıtır sadakası vermek
  3. Yatsı ile birlikte kılınan vitr namazı
  4. Kurban bayramlarında okunan teşrik tekbirleri

Sünnet Nedir?

Sünnet Hz Muhammed (sav) in söz ve fiillerinin bütününün ilahi hükmüne verilen addır. Dinimizde sünnete uygun yaşamak hem Allah hem de Hz Peygamberimiz (sav) tarafından tavsiye edilmiştir. Onun yaptıklarını ve yapmadıklarını tatbik etmek hem dünya hem ahiret hayatını düzene koyar. Başlıca sünnet olan fiil ve ibadetler şunlardır:

  1. Yemeklere besmele ile başlamak
  2. Yemekleri hamd ile bitirmek
  3. Suyu üç yudumda ve oturarak içmek
  4. Sağ elle yemek
  5. Yatarken sağa doğru yatmak

Müstehap Nedir?

Müstehap; sözlük anlamı güzel bulunan iş anlamına gelip dinimizde yapılması veya terk edilmesi hoş karşılanan fiil ve davranışlardır.

Mübah Nedir?

Mübah; sözlükte serbest bırakılan şey anlamına gelip yapıldığında veya yapılmadığında dini yükümlülük yüklemeyen fiil ve davranışların ilahi hükümdeki adıdır. Mübah fiillerin sevap ve günah karşılıkları yoktur. Ancak iyi olan tercih edildiğinde sevap kazandırabileceği de kaynaklarda ifade edilmektedir.

Mübah olabilecek bazı fiil ve ibadetler şunlardır

1. Sağlık için spor yapmak
2. Ölçüsünde yemek yemek
3. Gerekli olan ilaçların kullanılması

Mendup Nedir?

Mendup, edep kelimesinden gelip fiil ve ibadetlerde edebe uygunluğu ifade eder. Hükmü farz veya vacip olmayan iyi ve güzel işlerin bütünü İslamiyette ilahi hüküm olarak mendup adıyla ifade edilir. Mendup; sünnet, müstehap ve mübah fiillerinin tamamını içine alır.

Haram Nedir?

Haram; sözlükte yasak anlamına gelip dinimizde kesinlikle yapılmaması gereken fiil ve davranışlara verilen genel addır. Haram olan fiiller yapıldığında günah işlenmiş olup cezayı gerektirir. Haram işlendiğinde bir müminin ilk yapması gereken bu davranıştan pişmanlık duyup onun için Yaratıcıdan af dileyip tövbe etmektir.

Başlıca haram olan fiil ve davranışlar şunlardır

  1. Adam öldürmek
  2. Hırsızlık yapmak
  3. Kul hakkına girmek
  4. İsraf etmek
  5. Dedikodu yapmak, gıybet etmek
  6. Herhangi bir konuda birine iftira etmek
  7. Anne ve babaya itaatsizlik yapmak, onları üzmek
  8. Alkol kullanmak
  9. Domuz eti yemek
  10. Zina etmek
  11. Faiz yemek
  12. Bayram günü oruç tutmak
  13. Güneş doğarken ve batarken namaz kılmak

Mekruh Nedir?

Mekruh; sözlükte hoş görülmeyen anlamına gelip dinimizde yapılmamasının bağlayıcı bir tarzda istenmeyen, harama yakın fiil ve davranışların ilahi hüküm adıdır. Mekruh fiilleri yapmak cezayı gerektirmezken mekruh fiilli terk etmek sevap kazandırmaktadır.

Başlıca mekruh olan fiil ve davranışlar şunlardır

1. Boş konuşmak
2. Zamanı iyi kullanmamak

İslam Dininde İlahi Hükümlerin Önemi Nedir?

Yukarıda isimlerini verdiğimiz ilahi hükümler İslamı gereği yaşamanın temel taşlarıdır. İnsanlar bu hükümler ile hangi ibadetin ve hangi fiilin dini boyutta ne ifade ettiğini bilir. Ve bu bilinçle dinini yaşar. Akıl baliğ olmuş her mümin bu hükümleri öğrenmekle mükelleftir. Çünkü ancak bu doğrultuda hem dünya hem ahiret hayatı kontrol altına alınabilir.

Konuyla İlgili Bir Örnek

Bir kişinin farzın ne olduğundan haberi yoksa farz namazlardan da haberi olmaz. Durum böyle olunca bu kişi hayatına günlük kılmakla mükellef olduğu beş vakit namazı da uygulamaz. İslami hükmü farz olan beş vakit namazı hayatında tatbik etmeyen insan ahiret hayatını da tehlikeye atmış demektir. Çünkü İslamiyetin ahiret inancına göre öldükten sonra sorulacak ilk sorulardan bir namaz ibadetidir. Böylelikle bu kişi ahirete namaz borcunun günahıyla göç eder. Şayet farz hükmünün ne olduğundan haberi ve bilgisi olsaydı kendisini böylesi zor bir durumdada bırakmayacaktı. Bu dünyada beş vakit farz namazını kılacak ahiret hayatına da namazlarını kılmış bir şekilde göç edecekti. Böylelikle hem dünya hem ahiretini selamette yaşayacaktı.

Bir Cevap Yazın